ZROZUMIEĆ ZMIANĘ DEMOGRAFICZNĄ

Konferencja Naukowa

Komitet Nauk Demograficznych PAN zaprasza

  13 VI 2022 - 14 VI 2022

WEŹ UDZIAŁ

Watch in English

O konferencji

Konferencja „Zrozumieć zmianę demograficzną” poświęcona jest głębokim przemianom demograficznym w Polsce, jakie zaszły po 1989 r., rozważanym  na tle trendów demograficznych w Europie. Dyskusja o  płodności i zmianach rodziny, stanie zdrowia i umieralności, migracjach wewnętrznych i zagranicznych oraz towarzyszących im przekształceniach struktur ludności prowadzona jest w ujęciu interdyscyplinarnym.

Celem konferencji jest przekazanie wiedzy o zachodzących przeobrażeniach procesów demograficznych, by lepiej zrozumieć ten etap rozwoju demograficznego i jego wielorakie konsekwencje, w tym te istotne dla perspektyw rozwojowych Polski i Europy. Jest to niezbędne dla sformułowania adekwatnej odpowiedzi na dokonującą się zmianę demograficzną zarówno w perspektywie europejskiej jak i poszczególnych krajów, które formułują swe strategie demograficzne. Do dyskusji zaproszeni zostali nie tylko badacze z Polski, ale też czołowi przedstawiciele środowiska demograficznego w Europie. Zabierze w niej głos Dubravka Šuica, Wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej i Komisarz ds. Demokracji i Demografii, która jest gościem honorowym konferencji.

The conference Understanding Demographic Change is dealing with the profound demographic change in Poland after 1989, considered in the context of demographic trends in Europe. The discussion on fertility and family changes, health status and mortality, internal and foreign migration as well as accompanying transformations of population structures is carried out from an interdisciplinary perspective.

The conference aims to provide knowledge on the ongoing demographic processes in order to better understand this stage of the demographic transformation and its multiple consequences, including those important for the development prospects of Poland and Europe. This is necessary for formulating an adequate response to the on-going demographic change, both in the European perspective and in the individual countries that formulate their demographic strategies.  Not only researchers from Poland are invited to the debate, but also leading representatives of the demographic community in Europe. Dubravka Šuica, Vice-President of the European Commission and Commissioner for Democracy and Demography, will be the guest of honour at the conference.

Program konferencji

Sesja 1​ – Sesja inauguracyjna

Elżbieta Gołata - Przewodnicząca KND PAN - otwarcie

Romuald Zabielski -  Wiceprezes Polskiej Akademii Nauk, głos powitalny

Józefina Hrynkiewicz - Przewodnicząca Rządowej Rady Ludnościowej, głos powitalny

Dubravka Šuica -  European Commission, Vice-President for Democracy and Demography, głos merytoryczny

Sesja 2 – Demographic change in Poland and Europe 

Prowadzenie: Elżbieta Gołata

Presentations:

  1. Helga de Valk: Demographic trends in Europe: the young, the old and diversity

In this presentation I will address some of the recent demographic trends in Europe. This will be done by starting from an individual life course perspective including births, young adulthood, adulthood and ageing processes. For each of these stages a special focus will be on diversity in demographic behaviour between groups and countries. The presentation will address some of the key processes and determinants and set the stage for further discussion of demographic change in a comparative perspective.


  1. Irena E. Kotowska: Demographic developments in Poland against the background of  demographic change in Europe/Zmiana demograficzna w Polsce

The paper presents how population reproduction in Poland has been transformed since 1990, with particular attention given to changes observed in the last decade. These developments are situated against demographic trends in Europe. This  perspective takes into account the specificity of changes in Central and Eastern Europe.


  1. Maciej Duszczyk: Uchodźcy wojenni w Polsce - wyzwania, szanse i rzeczywistość/ War refugees in Poland - challenges, opportunities and realities

The paper will present the current state of knowledge about the influx of war refugees from Ukraine and the presence of the Ukrainian minority in Poland. Scenarios for future developments and challenges will be also presented.

  1. Dominik Rozkrut: Zmiany ludnościowe w świetle Narodowego Spisu Powszechnego 2021/ Population changes in the light of the 2021 Population Census
Sesja 3 – ​Fertility and Family Change in Low-Fertility Settings

Chair: Irena E. Kotowska

Presentations:

  1. Tomáš Sobotka: Fertility and family change in Europe

This talk reviews fertility trends and variation in Europe, highlighting the universal shift to lower fertility, later family formation and persistent social status disparities. I highlight selected drivers of these changes and consider factors that have not yet been sufficiently explored. I discuss the potential and the limitations of family policies in addressing low fertility. In conclusion, I discuss low fertility within broader demographic challenges facing the continent.

  1. Anna Matysiak: Fertility and the labour market

The talk summarises main findings from research on interdependencies between fertility and labour force participation of women and men. I discuss how the transformations in the labour market affect fertility across various welfare state contexts and gender regimes. I also show how having children affects men’s and women’s labour force participation and discuss the implications of these findings for public policies in the ageing populations.

Discussant: 

Gerda Neyer: Family-fertility-gender – implications for social policy  

Sesja 4 – ​​Strategie reprodukcyjne Polaków: uwarunkowania i konsekwencje

Prowadzenie: Jolanta Grotowska-Leder

Wprowadzenie: Wzory tranzycji do dorosłości młodych dorosłych Polaków

Wystąpienia:

  1. Krystyna Szafraniec: Rodzina i  rodzicielstwo w perspektywie pokoleniowej

Nie ma współcześnie zmian bardziej spektakularnych od tych, które dokonują się w sferze życia rodzinnego i intymności. W Polsce nie mają one jednolitego charakteru. Podczas gdy wskaźniki dzietności potwierdzają trendy globalne, a poglądy na wychowanie się liberalizują, podział obowiązków domowych przybiera tradycyjny charakter i obciąża młode kobiety w stopniu większym niż ich matki, gdy były młode.


2. Iwona Taranowicz: Kulturowe uwarunkowania zmian relacji intymnych

Wielość prawomocnych schematów regulujących zachowania partnerów, dekonstrukcja tradycyjnie pojmowanych kobiecości i męskości, jednostkowa samorealizacja i przyjemność jako centralne wartości, racjonalizacja intymnych relacji, intelektualizacja codziennego życia – to główne efekty zachodzących procesów kulturowych głęboko zmieniających zasady budowania relacji intymnych i rodzinnych.

3. Katarzyna Suwada: Łączenie pracy zawodowej i życia rodzinnego przez rodziców w Polsce

Celem wystąpienia jest pokazanie, w jaki sposób ojcowie i  matki w Polsce realizują swoje role rodzicielskie i jednocześnie angażują się w pracę zarobkową. Patrząc przez pryzmat trzech typów pracy: pracy zarobkowej, pracy opiekuńczej oraz pracy domowej, zostanie przedstawione, w jaki sposób tradycyjne role płciowe są reprodukowane w polskim społeczeństwie w kontekście życia rodzinnego.

4. Joanna Szczepaniak-Sienniak: Dzietność w Polsce a instrumenty wybranych polityk publicznych

W referacie zostaną przedstawione najważniejsze zmiany w instrumentach polityki rodzinnej i mieszkaniowej, które – w zamyśle ustawodawców – zostały ukierunkowane na wzrost dzietności w Polsce. Na tym tle podjęty zostanie dylemat, czy w zmieniających się, w tym aktualnych i przewidywanych uwarunkowaniach demograficznych, gospodarczych i społecznych instrumenty te były, są lub mogą być skuteczne. Zaproponowane zostaną kierunki zmian w politykach publicznych na rzecz potencjalnego oddziaływania pronatalistycznego.

Dyskutantka: Monika Mynarska 

Sesja 5 – Zdrowie i trwanie życia - sukcesy i porażki

Prowadzenie: Ireneusz Kuropka

Wprowadzenie: Zmiany umieralności w Polsce

Zmiany umieralności w Polsce. Przedstawione zostaną zmiany liczby oraz natężenia zgonów w Polsce w latach 1985-2020. Omówiona będzie również ewolucja struktury zgonów i pokazane miejsce Polski wśród krajów UE.

Wystąpienia:

1. Wiktoria Wróblewska: Życie coraz dłuższe czy wciąż zbyt krótkie?  Perspektywa historyczna i aktualne zmiany oczekiwanego trwania życia w Polsce

Dążenie do poprawy stanu zdrowia i wydłużanie trwania życia jest  na stałe wpisane w proces społecznego rozwoju. Pandemia COVID-19 pogrzebała ten porządek, a wraz z nim przekonanie, że długie życie jest nam gwarantowane. W referacie obok analizy demograficznej zmiany trwania życia w okresie pandemii, szukano także teoretycznego wyjaśnienia dla jego stagnacji zaobserwowanej w drugiej dekadzie XXI wieku.

2. Bogdan Wojtyniak, Tomasz Zdrojewski: Dlaczego mimo znacznego obniżenia natężenia zgonów z powodu chorób układu krążenia ciągle znaczny dystans dzieli Polskę od najlepszych w tym obszarze krajów?

Stały wzrost oczekiwanej długości życia w Polsce po 1990 r. uległ od 2014 r. zahamowaniu,   głównie z powodu palenia, złej diety, alkoholu i braku aktywności fizycznej. W latach 2020-21 pandemia COVID-19 spowodowała największą od II wojny światowej redukcję długości życia w Polsce.   W tej sytuacji konieczna jest zmiana paradygmatu w systemie ochrony zdrowia w celu wzmocnienia prewencji tak, by zdecydowanie ograniczyć rozpowszechnienie głównych czynników ryzyka chorób niezakaźnych.

2. Joanna Didkowska: (R)ewolucja w epidemiologii chorób nowotworowych w Polsce

Stan zdrowia polskiego społeczeństwa determinują dwa zjawiska: zmiany demograficzne i zmiany narażenia na czynniki ryzyka chorób przewlekłych, w tym nowotworów. W ostatnim półwieczu doszło do zaskakującej ewolucji, a może nawet rewolucji, w epidemiologii nowotworów.

  1. Magdalena Rosińska: Czy COVID-19 musiał spowodować tak znaczne straty potencjału ludzkiego w Polsce? 

Umieralność z powodu COVID-19 w Polsce osiągnęła jedne z wyższych wartości w Europie. Tę nienajlepszą sytuację można wyjaśnić: a) większą  zapadalnością na COVID-19; b) większym  rozpowszechnieniem czynników ryzyka cięższego przebiegu; c) nieoptymalnym leczeniem. Przedyskutujemy dostępne dane dotyczące powyższych mechanizmów i możliwości zapobieżenia wysokiej umieralności.

Sesja 6 – Nieoczywiste przejście migracyjne

Prowadzenie: Paweł Kaczmarczyk

Wystąpienia:

1. Jakub Bijak: Czy migracje można przewidzieć?

W prezentacji spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, do jakiego stopnia możliwe jest przewidywanie migracji w różnych horyzontach czasowych, od wczesnego ostrzegania po budowę scenariuszy długookresowych. Przyjrzymy się też niepewności oszacowań i prognoz oraz sposobom radzenia sobie z ograniczoną informacją, w tym roli polityki – nie tylko migracyjnej – w kształtowaniu dynamiki ruchów ludności.

2. Anna Janicka, Agnieszka Fihel, Marek Okólski: Polska jako kraj imigracyjny: prognoza migracji międzynarodowych i ich konsekwencji dla starzenia się ludności

Prezentowana prognoza migracji międzynarodowych (do 2060 roku) wskazuje, że w najbliższych latach Polska przestanie być krajem emigracyjnym (w którym odpływ przewyższa napływ), i zacznie być krajem imigracyjnym (napływ przewyższa odpływ). W dłuższym horyzoncie czasowym zmiana ta istotnie przyśpieszy starzenie się ludności Polski.


  1. Jan Brzozowski: Wyzwania integracyjne imigrantów w sferze publicznej

Jest pewnym paradoksem, że polityka integracyjna imigrantów w Polsce jest w dużej mierze domeną administracji publicznej na poziomie regionalnym i przede wszystkim lokalnym (a więc poszczególnych miast), zaś w mniejszym stopniu koordynowana jest ona na poziomie ogólnokrajowym. Zjawisko to, widoczne już po 2014 roku, nasiliło się znacznie po 24 lutego 2022 wraz z masowym napływem uchodźców z Ukrainy spowodowanym agresją rosyjską na ich ojczyznę.

Celem referatu jest przedstawienie doświadczeń województwa małopolskiego i aglomeracji krakowskiej w zakresie integracji najnowszej fali imigrantów, przybyłych do Polski po 2014 roku, ale przed wojną w Ukrainie. Oprócz dyskusji nad inicjatywami na rzecz integracji w regionie, przedstawione zostaną wyniki badania sondażowego na imigrantach z województwa małopolskiego, które zostało zakończone tuż przed wybuchem wojny, a więc w styczniu 2022. 

Sesja 7 – Migracje wewnętrzne w Polsce w kontekście procesów suburbanizacji

Prowadzenie: Sławomir Kurek

Wystąpienia:

  1. Daniela Szymańska, Sławomir Kurek: Suburbanizacja w kontekście  procesów migracyjnych

Celem wystąpienia jest zwrócenie uwagi na zróżnicowanie procesów suburbanizacji na obrzeżach miast różnej wielkości w świetle natężenia i głównych kierunków migracji wewnętrznych (napływu i odpływu ludności) w Polsce  na przełomie XX i XXI wieku.


  1. Andrzej Zborowski: Decentralizacja przestrzenna versus reurbanizacja regionu miejskiego

Głównym celem prezentacji jest zwrócenie uwagi na występowania procesów suburbanizacji, a także peryurbanizacji na obrzeżach miasta w Polsce jako procesów mających swoją odrębną dynamikę oraz konfrontacja ich z procesami reurbanizacji.  Procesy  te są postrzegane w kontekście teoretycznym nawiązującym do rozwoju miasta w ujęciu fazowym.

  1. Tomasz Kaczmarek: Suburbanizacja wyzwaniem dla polityk lokalnych. Przykład aglomeracji poznańskiej.

Obszary miast i suburbiów wytworzyły w ostatnich dekadach złożone struktury osadnicze, a ich istotę wyraża, między innymi,  sieć powiązań przestrzenno-funkcjonalnych. Przepływy osób, migracje rezydencjalne i wahadłowe, stawiają nowe wyzwania dla polityk lokalnych, organizacji usług publicznych i planowania przestrzennego. Studium przypadku stanowi aglomeracja poznańska, jeden z liderów suburbanizacji w Polsce.


  1. Przemysław Śleszyński: Kierunki migracji wewnętrznych Polski po 1989 r. a procesy suburbanizacji

W referacie zostaną przedstawione prawidłowości strukturalne i terytorialne w zakresie rejestrowanych przemieszczeń ludności w Polsce po 1989 r. Badania są oparte zwłaszcza na międzygminnej macierzy przemeldowań GUS (ponad 13 mln rekordów). W szczególności wykazane zostaną cechy charakterystyczne przepływów do stref podmiejskich kilkudziesięciu większych miast w Polsce.

  1. Romuald Jończy: Pomaturalny exodus młodzieży do dużych ośrodków regionalnych i wpływ na dysharmonię rozwoju w układzie centra - peryferie 

Procesem najsilniej wpływającym na wyludnienie i spowolnienie rozwoju obszarów peryferyjnych Polski jest proces migracji dokonywany po ukończeniu szkół ponadgimnazjalnych, zwłaszcza związany z podejmowaniem studiów. Zaprezentowane zostaną wyniki badań wskazujących na masowość tych migracji, ich ukierunkowanie na pięć dużych ośrodków regionalnych kraju oraz ich nie stricte edukacyjny ale definitywny charakter. Przedstawione zostaną przyczyny tych migracji, ich uwarunkowania oraz konsekwencje, jakie wywołują w zakresie pogłębiania się różnic rozwojowych w układzie duże ośrodki regionalne – reszta obszaru Polski.

  1. Jadwiga Gałka: Cudzoziemcy na polskim rynku pracy

W ostatnich kilku latach zaszły duże zmiany w zakresie migracji ludności w Polsce, która stała się krajem imigracyjnym. Głównym krajem pochodzenia imigrantów ekonomicznych jest Ukraina. Celem referatu jest określenie wpływu imigracji na rynek pracy w Polsce, w tym zbadanie sektorów zatrudnienia cudzoziemców, a także ukazanie przestrzennego rozmieszczenia imigrantów na pobyt stały w Polsce.

Sesja 8 – Rytm(y) zmian struktur demograficznych i społeczno-ekonomicznych

Prowadzenie: Marcin Stonawski

Wystąpienia: 

1. Piotr Szukalski: Zmiana struktury wieku ludności: niekończąca się opowieść?

 W trakcie ostatnich kilku dekad zaszły głębokie zmiany struktury wieku ludności Polski - zmniejszył się odsetek dzieci i młodzieży oraz osób w wieku zdolności do pracy, wzrósł zaś odsetek seniorów. Powyższe zmiany będą w nadchodzących dziesięcioleciach zachodzić dalej. Celem wystąpienia jest ich omówienie oraz wskazanie najważniejszych konsekwencji społeczno-ekonomicznych związanych ze starzeniem się ludności.

2. Monika Stanny: Procesy demograficzne i ich implikacje dla struktury społeczno-zawodowej

Mówienie o ewolucji w strukturze społeczno-zawodowej ludności Polski w kategorii jednego zbioru powoduje, że spłaszczona zostaje rola procesów demograficznych, które ją determinują. Stąd celem referatu będzie określenie zmian w strukturze źródeł utrzymania i strukturze zawodowej ludności jako konsekwencji głównych procesów demograficznych z zachowaniem dwóch wymiarów: dychotomicznego podziału na miasto i wieś oraz continuum miejsko-wiejskiego. Przyjęcie takiego porządku pozwoli sformułować odpowiedź na  pytanie o trwałość istniejących dysproporcji.

3. Paweł Strzelecki: Generacje a wykształcenie i aktywność na rynku pracy

Ostatnie trzydzieści lat jest okresem dynamicznych zmian struktury ludności Polski pod względem wielu cech społeczno-ekonomicznych. Uwzględnienie zmian aktywności zawodowej, bezrobocia, czy gwałtownego upowszechnienia się wyższego wykształcenia w młodszych generacjach ma zasadnicze znaczenie dla rozumienia źródeł zachodzących procesów demograficznych, ale także możliwych konsekwencji starzenia się ludności. W prezentacji poza oceną przeszłych zmian zaprezentowane zostaną także symulacje zmian struktury ludności według wybranych cech w najbliższych dekadach.

Sesja 9 – Intergenerational solidarity – responding to demographic changes in Europe 

Chair: Agnieszka Chłoń-Domińczak

Discussion panel:

Anne Gauthier
Axel  Börsch-Supan
Andreas Edel

The European research community is actively engaged in providing empirical evidence and explanations about demographic change in Europe, its causes, and consequences from a comparative perspective. In striving for steady progress in knowledge new research needs are continuously under focus and consequently, new theoretical concepts, data sources, and analytical approaches are developed. It also establishes international and interdisciplinary research teams that contribute to building important social research infrastructures: Generations and Gender Programme (GGP) and Survey and Survey on Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE). Both GGP and SHARE use country-representative surveys to develop high-quality internationally comparable longitudinal databases related to the various aspects of life course transformations of individuals and families in Europe.

Both surveys also allow a better understanding of intergenerational relations, and how they would contribute to intergenerational solidarity, considered a constructive response to aging, shrinking labour force, family change, and increasingly heterogeneous populations concerning ethnicity, health, demographic and socio-economic characteristics.

Sharing the knowledge with policymakers and contributing to the people’s awareness about demographic changes also belongs to researchers’ responsibilities. Through the European Association of Population Studies, European Doctoral School of Demography and Population Europe, the European demographic community is supporting scientific achievements in studies on population, science, but also integrating the demographic community in Europe, knowledge dissemination, and making its voice lauder in European and national policy debates, but also supporting the development of young researchers.


Komitet naukowy konferencji